Tác giả Nassim Taleb viết cuốn “Anti-fragile” như là phần thực dụng cho cuốn “Black Swan” (“Thiên nga đen”).

Trong cuốn “Thiên nga đen”, thông điệp chủ chốt của tác giả là: khi nhìn vào những dữ liệu đã có trong quá khứ có những sự kiện con người ta cho là không thể xảy ra, nhưng vẫn có một xác suất rất nhỏ là nó có thể xảy ra. Và một khi nó xảy ra thì là một bất ngờ lớn vì người ta không lường trước được và sẽ không xoay sở kịp, sẽ rất dễ tổn thương trong những tình huống như thế , – những tình huống “thiên nga đen” (vài ví dụ trong 2016: Brexit, Trump trúng cử – ngược với dự đoán của hầu hết các chuyên gia).

Với “Anti-fragile”, Taleb cho rằng, cố gắng dự đoán những “thiên nga đen” trước khi chúng xảy ra là không cần thiết và cũng gần như khó thực hiện. Nhưng. Chúng ta có thể chuẩn bị để khi những “thiên nga đen” xuất hiện, ta sẽ không bị ảnh hưởng tiêu cực từ chúng, mà ngược lại hưởng lợi từ chúng.

Đa phần những tình huống “thiên nga đen” mang lại sự hỗn loạn. Với nhiều người, họ bị tổn thương trước những hỗn loạn đó. (Ví dụ: sự sụp đổ của thị trường nhà đất và khủng hoảng tài chính tại Mỹ vào năm 2008). Họ khao khát sự ổn định, họ hạnh phúc và tìm thấy sự an toàn, sự thịnh vượng trong sự ổn định, nơi mà Thiên nga chỉ có màu trắng.

Ngược lại, có những người dường như mạnh mẽ hơn và thậm chí còn thu lợi cho bản thân khi “Thiên nga đen” xuất hiện. Họ là những người không quá an toàn tự tại khi thế giới ổn định, nhưng khi hỗn loạn bùng phát, nghịch cảnh ập đến, họ lại linh hoạt và tìm được cho mình những cơ hội đột phá, tìm ra những quả trứng vàng từ ‘thiên nga đen’. Họ giống như những kiện hàng giả tưởng với dấu đỏ: “anti-fragile” (anti-dễ vỡ) – càng quăng quật, càng cẩu thả bê vác thì chất lượng của kiện hàng càng tăng lên, – ngược với những kiện hàng đóng dấu “dễ vỡ” (“fragile), lơ là không cẩn thận một chút là vỡ hàng hoá bên trong và mất hết giá trị.

Những phương án mà Taleb đưa ra trong cuốn sách có thể coi là những liều vaccine giúp chúng ta tự tiêm vào cuộc sống của bản thân những hỗn loạn, khó khăn ở cường độ nhỏ; từ đó làm quen và tạo ra đề kháng trong tư duy (thậm chí là đề kháng sinh học trong cơ thể trong nhiều hoạt động tay chân), làm cho bản thân chúng ta mạnh dần lên và có khả năng hưởng lợi khi sự hỗn loạn xuất hiện tạo thành nghịch cảnh cho đại đa số những người xung quanh.

Cũng giống như cách vị vua xứ Anatolia, Mithridates khiến cho mình trở nên miễn nhiễm với mọi loại thuốc độc. Mithridates hàng ngày đều tự mình uống một chút một chút độc dược chỉ không đủ liều để bị độc dược giết chết. Và về sau không loại độc dược nào giết được Mithridates (đến lúc Mithridates uống thuốc độc tự tử, ông cũng không chết nổi, đành nhờ một ông tướng chém hộ phát mới chết được).

Dưới đây là vài ý tưởng từ cuốn “Anti-fragile” có thể áp dụng vào cuộc sống hàng ngày mỗi người, để bạn có thể tiêm chút hỗn loạn vào cuộc sống và sẵn sàng hơn khi “thiên nga đen” xuất hiện.

1. Vaccine cho cảm xúc: Nhìn đời ra sao để mọi thứ việc xảy ra ta đều thu lợi

Taleb có đề cập đến cách nhìn đời của các triết gia Hi-La cổ đại theo chủ nghĩa Khắc Kỷ (Stoicism – xin nói cụ thể và hoàn chỉnh hơn về Stoicism ở một bài viết khác sau này). Các triết gia Khắc Kỷ (Seneca, Marcus Aurelius, Epictetus…) luôn mỗi ngày thực hiện phép “trầm tư tiêu cực” (“negative visualization”/ ”premeditation of evils”).

Họ mường tượng đến những khả năng tồi tệ nhất, luôn luôn sẵn sàng mất tất cả những tài sản, địa vị, những tiện nghi sinh hoạt mình đang có. Seneca mỗi ngày luôn luôn nghĩ đến cái chết, luôn chấp nhận khả năng là mình có thể dẹo ngay trong ngày hôm nay và mất tất cả. Marcus Aurelius luôn luôn chuẩn bị tinh thần mỗi ngày phải gặp những kẻ tồi tệ xấu xa.

Họ sống và phấn đấu với những tâm thế luôn chuẩn bị tinh thần mất tất cả và những phấn đấu trở thành vô nghĩa. Họ làm chỉ vì làm, họ làm những điều họ làm vì “đó là những điều đúng đắn mà một người công dân La Mã đứng đắn nên làm” (“Suy tưởng”/“Meditations”, Marcus Aurelius).

Taleb đã đưa ra một định nghĩa khá ngộ ngĩnh về Stocism (mà có thể nhiều người sành về Stoicism không đồng ý):

“Một người theo chủ nghĩa Stoicism là một tay theo Đạo Phật có thái độ “đ.m.m” với cuộc đời.”

Đến đây có thể nhiều bạn cười và cho rằng đây là một phép “th* d*m tinh thần” theo kiểu AQ, bị người đánh cho sấp mặt l… mà vẫn cười cho là nó đang đánh bố nó. Nhưng. Không hẳn như vậy. Phép “trầm tư tiêu cực” của Stoicism không phải là yếm thế, vùi đầu vào cát trốn tránh cuộc đời. Phép “trầm tư tiêu cực” như đã nói ở trên là để bản chúng ta bình tĩnh đối mặt trong tư tưởng với những điều xấu nhất có thể xảy đến (cho dù khả năng có thấp đến 1 phần triệu). Khi đó ta sẽ nhận ra rằng bạn có thể mất tất cả kể cả mạng sống mà vẫn có thể bình tĩnh trong giây phút này. Chấp nhận được và bình tĩnh được với những kịch bản tệ hại nhất đó, bạn sẽ đạt được đến được tâm thế mà Taleb nhắc đến “Mọi việc xảy ra ta đều thu lợi”.

Ta đã trần trụi sẵn trên cuộc đời này rồi, sinh ra trần trụi, chết đi cũng chẳng mang theo được gì. Nếu những nghịch cảnh xảy ra và gây tổn thất về tài sản cho ta, ta cũng chẳng mất gì vì đã trần trụi sẵn rồi. Nếu như trong sự hỗn loạn mà chẳng may ta lại thu lợi triệu bạc. Huraaayy, ăn quả lớn rồi. Vui thôi vui thôi… Với cách nhìn đó thì tất cả đều là thu lời, chẳng có lỗ gì cả..

Ai dà, biết rồi, nhiều bạn sẽ bảo là chẳng thống nhất logic gì trong tư duy cả, mất thì ông không thừa nhận lỗ, ra vẻ triết lý, đến lúc được lợi thì lại tung bay hô hố… thừa nhận bạn đúng, hãy coi đây là một thủ thuật hack cảm xúc để bạn không quá suy sụp khi thất bại và vui vẻ hưởng đời một chút khi thắng lớn (Nếu muốn thống nhất logic thì cũng được thôi, kể cả lúc bạn thắng lớn thì cũng đừng quá đắc ý kiểu vui quá hoá rồ, hãy dùng phép “trầm tư tiêu cực” để mà nghĩ về cuộc đời rồi thấy là mình trần như nhộng và cũng tầm thường như ai thôi…thế thì sẽ bình tĩnh lại được chút.).

Xin nhớ: quân bình về cảm xúc (hay làm chủ con thú cảm xúc trong mỗi người) là yếu tố được Taleb nhấn mạnh khi nói về vấn đề cảm xúc. Lối tư duy Taleb dẫn ra từ Seneca về cách tính toán lời lỗ cũng chỉ để đi đến cái đích này.

2. Vaccine cho chiến lược sống nói chung: Để thu lợi với “Thiên nga đen”

“Tất cả những gì bạn cần làm là có đủ trí tuệ để không làm những điều ngu dốt làm hại bản thân (kiềm chế, loại bỏ một số hành vi) và nhận ra những kết quả có lợi khi chúng xảy ra (mấu chốt là ở chỗ bạn không phải dự báo và đánh giá sự kiện trước khi chúng diễn ra, chỉ phải đánh giá sự kiện sau khi chúng diễn ra).” (Trang 180, nói về ‘optionality’).

Đây là chiến lược Thanh tạ (“Barbell Strategy”) (nhỏ và đều ở giữa thanh tạ, nặng ở hai đầu – cực đoạn). Đại ý của chiến lược này là, trong mọi lĩnh vực trong cuộc sống ta có thể tiến đánh theo hai mặt trận: Hướng một theo xu hướng phòng thủ, đối với những vấn đề cơ bản ví dụ như: làm chủ cảm xúc, giữ gìn sức khoẻ, ăn uống điều độ, ổn định nhà ở, đủ tiền ăn không chết đói… chỉ cần bình tĩnh đừng phạm những sai lầm ngớ ngẩn là ổn và có thể ổn định những nền tảng này.

Sau khi đã ổn định phòng thủ (không phạm lỗi ngu độn) ta có thể tiến đến mặt trận thứ hai, thử nghiệm điên loạn và rồ dại ở những mảng khác, những khoản đầu tư điên khùng, những dự án dở hơi nhưng bạn thấy hứng thú, – tất cả những thử nghiệm này bạn chuẩn bị tinh thần thất bại và mất tiền, thời gian, và nhiều tài nguyên khác, nhưng là mất ít và có thể chấp nhận được.

Nhưng một khi “thiên nga đen” xuất hiện, những hỗn loạn không ngờ đến trong cuộc sống nổ ra, thì những dự án, những thử nghiệm điên rồ của bạn có thể sẽ thu lợi, thu lợi lớn (lợi có thể đến từ bản thân những thử nghiệm đó, hay đến từ những kĩ năng bạn rèn luyện được sau những lần điên rồ phóng khoáng đó).

Để tóm gọn lại về chiến lược này, xin trích lời của Ramit Sethi (tác giả “Tôi sẽ dạy bạn làm giàu” – “I will teach you to be rich”) về chiến lược sống của anh trong một lần phỏng vấn:

” Vấn đề là ở chỗ bạn cần phải ổn định những vấn đề lớn trong cuộc sống của bạn để bạn có thể cực kỳ cuồng loạn trong những vấn đề khác. Tôi muốn ổn định về chỗ ở, xe hơi đi lại để tôi có thể điên cuồng thử nghiệm với website của tôi [mà nếu thành công anh ta có thể kiếm thêm trăm ngàn, thậm chí triệu đô la – *lời người viết].”1

3. Vaccine cho sự nghiệp: Cẩn thận với sự “ổn định” giả tạo trong sự nghiệp

Có những người cho rằng những người cho rằng mình có một nghề nghiệp ổn định an toàn, ví dụ như làm trong một tập đoàn tài chính, kiểm toán, hay làm công chức nhà nước. Taleb cho rằng rất có thể sự ổn định của họ là một sự ổn định giả tạo bởi vì một khi những “thiên nga đen” xuất hiện (dù xác xuất cực thấp), những sự kiện hỗn loạn bất ngờ này sẽ làm cho họ mất tất cả.

Ngược lại có những người có một sự nghiệp tưởng như là lông bông, bấp bênh, làm đủ mọi việc để kiếm sống, hay là nghề nghiệp đòi hỏi phải thay đổi liên tục với nhiều mảng kỹ năng và thị trường khác nhau hoàn toàn. Những người này sẽ là những người sống sót. Những người này sẽ là những người có khả năng hưởng lợi cực lớn một khi “thiên nga đen” xuất hiện (dù xác xuất là cực thấp).

Vì vậy, kể cả bạn đang có một sự nghiệp ổn định cũng đừng quá an nhàn ru ngủ bản thân. Hãy tự tạo ra những hỗn loạn nhỏ, nhảy vào những lĩnh vực mới và khác trong thời gian rảnh, để lại thấy mình bỡ ngỡ và non nớt, đi lên và học thêm một kĩ năng mới, rồi lại cứ thế tiếp tục bỡ ngỡ và non nớt. Như thế bạn sẽ không hoảng hốt khi “thiên nga đen” xuất hiện và cướp đi miếng ăn ổn định của bạn.

Và với những bạn đang lông bông làm tự do (freelance), hết khách này đến khách khác, hết dự án này đến dự án khác, chỉ là lính đánh thuê mà không có nấc thang thăng tiến gì, cũng đừng buồn, tính anti-fragile – khả năng kháng thương trước nghịch cảnh của bạn đang tăng dần từng ngày đó. Hãy cầu cho Thiên Nga Đen ngoi lên đi!

4. Một vài thủ thuật hack nhỏ khác bạn có thể áp dụng

Nguyên tắc “Bù đắp quá độ” (Overcompensation) về khả năng hoạt động của thể chất và tinh thần con người:

• Muốn phát triển cơ bắp trong việc tập tạ, đừng mất thời gian đẩy lên đẩy xuống những tạ vừa sức bạn.

Hãy dành một chút ít thời gian (10-15 phút, 2-3 lần trong 1 tuần), nâng một quả tạ mà gần như là quá sức bạn, nhưng bạn cố nâng và nâng cho bằng được. Nâng xong cảm giác như chết đi sống lại, và nghỉ luôn. Tuần làm 2-3 lần thôi.

Theo trải nghiệm thực chứng của Taleb thì đây là một cách hiệu quả về thời gian tập luyện, lợi dụng khả năng “bù đắp quá độ”: cơ thể sau khi bị đẩy đến ngưỡng giới hạn sẽ bị tổn thương, sẽ dần dần học cách bù đắp tổn thương và nâng ngưỡng chịu đựng lên cao hơn tổn thương nhận phải trước đó.

• Làm khó dễ bản thân trong việc học.

Trong một thí nghiệm (người viết chưa kiểm chứng nguồn nghiên cứu mà chỉ nghe trong một video của Tom Peter): Khi cho một người 1 danh sách từ gồm 10 cụm từ hoàn chỉnh, sau một thời gian hỏi anh ta chỉ nhớ tầm 3-4 từ, nhưng nếu vẫn cho cùng 1 người 1 danh sách từ khác với những cụm từ không hoàn chỉnh (thay vì viết “boys and girls” ta viết “b ys nd g rls”) thì họ lại nhớ ra được 10/10.

Khi não bộ bị ép phải chú ý và tập trung thì sẽ làm việc hiệu quả hơn.

• Khi có một nhiệm vụ cần hoàn thành gấp trong một cơ quan, đừng giao cho người rảnh rỗi ngồi chơi điện tử, hãy giao cho cái anh bận nhất (hoặc bận nhì) trong văn phòng đó.

Những người đang bận rộn sẽ có khả năng hoạt động hiệu quả và sung hơn những người đang lười biếng ngồi phởn.

Tranh luận thường đi kèm với ba chữ T.L.B – nhưng không phải theo cách bạn nghĩ.

Một là: “Tôi Lạy Bạn” – thường đi kèm phụ đề ngầm: “Bạn ngu vừa thôi, tôi bó tay!”, hoặc “Lần sau bạn chỉ cần nói ‘Tôi bị ngu’ là đủ rồi.” Ngắn gọn: bạn quá kém, tôi không buồn tranh luận.

Hai là: “Tao Là Bố” – thường là một tràng lý lẽ cao siêu, kèm theo thái độ dạy đời: từ đỉnh cao trí tuệ nhìn xuống đám đông thấp kém. Tóm lại: “Mày có mắt mà không thấy Thái Sơn à? Để tao chỉ cho mày biết đẳng cấp là gì.”

Cả hai thái độ trên đều là biểu hiện của cảm xúc lấn át lý trí, tranh luận để thắng chứ không để hiểu. Giữ mãi trạng thái này sẽ khiến tư duy trì trệ, dẫn đến u mê dài lâu.

Muốn thoát khỏi vòng luẩn quẩn đó, cần đến một T.L.B khác: “Tỉnh Lên Bạn”.

Bài viết này xin giới thiệu một cuốn sách giúp bạn “tỉnh” hơn khi tranh luận:
“Phản biện như một chuyên gia” (từ đây viết tắt là “Phản biện“) của tác giả Lang Minh, với công cụ ba phần:
T = Tuyên bố, L = Lý lẽ, B = Bằng chứng.

Cuốn sách không chỉ giúp bạn tranh luận mạch lạc, mà còn hướng bạn đến một phiên bản T.L.B thân thiện hơn: “Ta Làm Bạn”: tranh luận để hiểu nhau, phát triển tri thức, hoàn thiện bản thân.

Nội dung

• Một cuốn sách kỹ năng hay

• Rõ ràng, sòng phẳng về xuất phát điểm giá trị quan

• Khung lý thuyết T.L.B

• Hình thức trình bày thân thiện, dễ sử dụng

• Ta Làm Bạn

Một cuốn sách kỹ năng hay

Bàn về thể loại sách kỹ năng, Mortimer Adler trong cuốn “Đọc sách như một nghệ thuật” có đưa ra 2 tiêu chuẩn đánh giá một cuốn sách chất lượng của dòng sách này:

(1) Cuốn sách đó phải có những hướng dẫn cụ thể thực tiễn để người đọc làm theo và đạt được kết quả mong muốn. Ví dụ: Sách dạy nấu ăn thì phải có công thức và các bước để người đọc làm theo và nấu ra được món ăn.

(2) Việc đạt được kết quả ở trên phải dẫn người đọc đến gần hơn cái đích về lý tưởng, giá trị sống của họ. Ví dụ như sách nấu ăn dạy người ta nấu ra được món ăn nhưng mà nếu độc giả là người theo lý tưởng ăn chay thì công thức khi nấu ra được phải thực sự đảm bảo thuần chay bổ dưỡng cho người ăn chay.

Xét theo 2 tiêu chí này, cuốn “Phản biện” của Lang Minh là một cuốn sách chất lượng cao, bởi vì:

(1) Cuốn sách mang lại 1 bộ công cụ đơn giản (T.L.B. – Tuyên bố, Lý lẽ, Bằng chứng) cùng những hướng dẫn chi tiết, ví dụ cụ thể từ đời sống xã hội Việt Nam để giúp người đọc áp dụng làm theo ngay, nhìn thấu cốt lõi và đánh giá độ mạnh yếu của từng lập luận.

(2) Làm được điều này, người đọc sẽ đạt được mục tiêu có tính giá trị quan trên con đường rèn luyện tư duy, mở mang tri thức hoàn thiện bản thân. Mục tiêu về giá trị sống này được Lang Minh đưa ra ngay từ phần Dẫn nhập (trang xxvi).

Anh như người thầy giáo đứng ở cửa lớp, đưa ra ngay 3 quy tắc người học/người đọc phải đồng ý trước khi vào lớp/trước khi đọc tiếp cuốn sách. Đọc tiếp có nghĩa là đồng ý với 3 quy tắc này. Vậy 3 quy tắc ngưỡng cửa này là gì?

Rõ ràng, sòng phẳng về xuất phát điểm giá trị quan

Tác giả Lang Minh đặt ra 3 quy tắc trước khi vào đọc sách, mà nếu đọc tiếp có nghĩa là đồng ý:

Quy tắc 1: Không đi tìm đúng/sai tuyệt đối mà tập trung vào đo lường độ mạnh/yếu của luận cứ, lập luận.

Quy tắc 2: Luận cứ có lúc được nói ra rõ ràng nhưng cũng có nhiều lúc ở dạng ngầm thể hiện không nói ra đầy đủ. Tuy nhiên chúng ta cần diễn giải rõ ràng mọi luận cứ với các thành phần của nó (tuyên bố, lý lẽ, bằng chứng), — kể cả nếu như việc diễn giải đấy mang tính chủ quan. Và khi đó hãy khiêm tốn thừa nhận là có thể còn có những diễn giải khác.

Quy tắc 3: Đứng trước 1 vấn đề có nhiều góc nhìn khác nhau, đừng vội chọn phe đúng sai, hãy đọc kỹ luận cứ các bên trước.

Trong phần còn lại của 205 trang sách, những lý thuyết, kỹ thuật và ví dụ sẽ giúp bạn rèn luyện tư duy dựa trên 3 quy tắc này. Bạn sẽ được luyện cách suy nghĩ, đặt câu hỏi phù hợp, không phải để giúp bạn luôn đúng, mà là để giúp bạn nhìn ra cốt lõi của mọi quan điểm-lập luận, không phải là để giúp bạn cãi gì cũng thắng, mà là để giúp bạn biết cách đặt câu hỏi, biết cách đối thoại khi gặp khác biệt về quan điểm.

Nếu bạn muốn lúc nào cũng đúng, muốn mình luôn thuộc phe “chính nghĩa”, và ác quỷ hóa phe đối lập, thì cuốn sách này không dành cho bạn. Và rộng hơn nữa, bạn không cần đến… tư duy phản biện.

Khung lý thuyết T.L.B

Sự sòng phẳng rõ ràng về xuất phát điểm của Lang Minh giúp cho người đọc yên tâm về đích đến của họ nếu như làm theo được những hướng dẫn trong “Phản Biện”.

Vậy những hướng dẫn trong “Phản Biện” có thực sự giúp ích cho người đọc?

Khung lý thuyết xương sống của cuốn sách là:

Luận cứ = Tuyên Bố + Lý Lẽ + Bằng Chứng

Khung TLB này đơn giản dễ nhỡ, mỗi yếu tố trong (Tuyên Bố, Lý Lẽ, Bằng Chứng) đều có 1 chương riêng để phân tích, giải thích chi tiết kèm theo những ví dụ minh họa đời thường, giúp người đọc dễ tiếp nhận.

Thay vì tập trung vào liệt kê phân tích các lỗi ngụy biện (có thể sẽ mất thời gian với một danh sách dài mà chưa chắc mang đến cách làm mạnh lập luận), Lang Minh chủ ý sử dụng khung T-L-B làm công cụ để đâm thẳng vào lõi của lập luận. Nếu lập luận có ngụy biện, lỗi ngụy biện đó sẽ hiện rõ ra khi phân tích cấu trúc T-L-B của lập luận và độ chặt chẽ của liên kết giữa các thành phần này. (185-188,“Phụ lục:Ngụy biện nhìn từ cấu trúc C-R-E”)

Không chỉ giải thích Tuyên bố, Lý lẽ, Bằng chứng là gì, “Phản biện” còn phân loại, phân tích cách sử dụng, triển khai 3 yếu tố này trong thực tiễn lập luận.

Có một điểm tưởng như đơn giản không nói cũng biết, nhưng thực ra lại cần chút chú ý đọc chậm lại từ người đọc. “Tuyên bố”/”Claim” là gì?

Ở đây Lang Minh lựa chọn sử dụng định nghĩa đến từ cuốn “”Cẩm Nang Tư Duy Phản Biện Và Lập Luận Hiệu Quả” (tác giả: Colin Swatridge) mà anh cũng là dịch giả bản tiếng Việt.

Tuyên bố = B [X v Y]

B = Bối cảnh của tuyên bố, thông tin nền

X = 1 khái niệm gốc, 1 chủ thể của lời khẳng định

X = là khái niệm mở rộng có liên quan đến X, là 1 chuỗi mô tả, hành động, tính chất liên quan đến X

v = là một động từ, cho thấy mỗi liên quan giữa X và Y cụ thể nó là gì

Đưa lời khẳng định quan điểm của bản thân, của người khác về công thức B [X v Y] sẽ giúp làm sáng rõ và hiểu rõ hơn người khác đang muốn nói gì, hoặc không ít lúc cũng là để hiểu rõ chính mình đang muốn nói gì.

Lấy ngay 1 ví dụ bằng cách soi lại vào chính cuốn sách này, dưới đây là 1 tuyên bố về cuốn “Phản biện”

B = Trong bối cảnh thị trường sách Việt Nam có phần lớn đầu sách về Tư duy phản biện được dịch từ sách nước ngoài,

X = Cuốn “phản biện như một chuyên gia” của tác giả Lang Minh người Việt Nam

v = mang đến (cho người đọc)

Y = một trải nghiệm thuần Việt về ngôn ngữ và nội dung, có giá trị rèn luyện thực tế, hướng đến lý tưởng đối thoại văn minh với những vấn đề gây tranh cãi với nhiều góc nhìn.

Trong sách còn nhiều hướng dẫn cụ thể về cách lựa chọn và triển khai lý lẽ, bằng chứng kèm theo những ví dụ cụ thể từ những bài xã luận trong chuyên mục “Góc nhìn” của vnexpress để làm theo và có những bài tập phân tích cụ thể từng những góc nhìn này ở cuối mỗi chương. Đây cũng chính là điểm khiến cho “Phản biện” có tính thực chiến, giúp người đó không chỉ hiểu mà còn có cơ hội động não làm theo trong từng giai đoạn của cuốn sách.

Hình thức trình bày thân thiện, dễ sử dụng

Hình thức trình bày là một điểm mạnh khác của cuốn sách, giúp cho người đọc dễ sử dụng.

Cuốn Phản biện được trình bày thân thiện với người đọc, đọc lướt cũng được, mà sau khi đọc lướt quay lại đọc chậm cũng thuận tiện dễ tra cứu.

Cuốn sách được sắp xếp một cách ngăn nắp, cẩn thận: các bảng biểu, phần tóm tắt cuối mỗi chương, bảng tài liệu, phụ lục với danh sách chi tiết các cuốn sách tham khảo, tra cứu thuật ngữ theo số trang ở cuối sách…

Một ví dụ cụ thể về tính tiện dụng của cuốn sách là Sơ đồ cấu trúc của luận cứ (trang xxix) ngay đầu cuốn sách: Rất tiện dụng cho dù bạn quay lại để ôn bài hay nhìn lướt qua để nắm kiến thức mang đi dùng ngay

Tuy vậy đây không phải là một cuốn sách bạn có thể đọc kỹ một cách dễ dàng.

Bạn sẽ cần bỏ công sức vì các ví dụ và câu hỏi bài tập kèm theo đi từ đầu đến cuối mỗi chương không hề ít. Nếu thực sự muốn có được một sự thụ đắc về mặt kỹ năng, bạn sẽ cần phải độc chậm để động não cùng các ví dụ, các câu hỏi.

Mặt khác nhờ thiết kế thân thiện của cuốn sách, bạn vẫn có thể đọc lướt để “nếm” qua cuốn sách và quay lại đọc chậm luyện công sau. Phản biện xứng đáng là 1 cuốn sổ tay thực chiến mang theo để thỉnh thoảng lôi ra luyện tập.

Ta Làm Bạn

Đầu cuốn “Phản biện như một chuyên gia”, tác giả Lang Minh đặt mục tiêu giúp người đọc làm quen với tư duy phản biện một cách sống động mà vẫn gần gũi với đại chúng. Có thể nói Lang Minh đã gần như đạt được mục tiêu này với cuốn sách nhờ xuất phát điểm giá trị rõ ràng, nội dung dễ hiểu gần gũi, và cách trình bày thân thiện tiện dùng cho người đọc lướt cũng như đọc sâu.

Ở trên nói “gần như” là vì để thực sự đạt được mục tiêu của tác giả, một phần không nhỏ vẫn nằm ở phía người đọc: Liệu bạn đã sẵn sàng bỏ công làm các bài tập hướng dẫn trong từng chương sách và áp dụng những gì học được trong cuộc sống?

Làm tốt được như Lang Minh chỉ dẫn thì bạn sẽ tỉnh lên với T-L-B, và sẽ có thể nói “Ta Làm Bạn” khi phản biện lại quan điểm của người khác, khi đưa ra quan điểm của mình.

Công bằng hơn trong cái nhìn, cân bằng hơn về cảm xúc để tránh được hung hăng, hằn học, tránh được những tuyên bố thừa thãi không có tính đóng góp cho thảo luận, để có thể đi xa hơn trên con đường lý tính, trí tuệ.